Lịch sử phẫu thuật nâng mũi ⑩ — Vì sao chúng ta lấy từ chính cơ thể mình để sửa chữa cho chính cơ thể mình

Hãy để tôi nhìn nhận điều này theo một góc độ khác lạ trong giây lát.

Bạn rạch mở một lồng ngực hoàn toàn khỏe mạnh và lấy ra phần sụn gắn liền với xương sườn. Bạn gọt đẽo nó rồi đặt vào bên trong một chiếc mũi. Bạn làm tổn hại một bộ phận khỏe mạnh của cơ thể để cứu lấy một bộ phận khác.

Đây chính là phẫu thuật nâng mũi bằng sụn sườn tự thân. Và ý tưởng này không hề mới.

Một câu hỏi lặp đi lặp lại suốt 2.600 năm

Trong phần hai, Sushruta đã lấy da từ một vùng trán hoặc má lành lặn để tạo hình mũi. Trong phần bốn, Tagliacozzi đã sử dụng mặt trong bắp tay lành lặn. Trong phần tám, Gillies đã sử dụng ngực và trán lành lặn.

Những thời đại khác nhau, những quốc gia khác nhau, nhưng cùng một quy luật. Bạn phải hy sinh một thứ ở nơi này để lấy lại một thứ ở nơi khác.

Lý do y học tái tạo chưa bao giờ thoát khỏi quy luật này rất đơn giản. Cơ thể sẽ đào thải những gì không phải của chính nó.

Chỉ có mô của chính bạn mới tồn tại được trong cơ thể bạn mà không gây ra vấn đề gì. Vì vậy, để phục hồi một thứ, một thứ khác phải bị phá bỏ.

Không phải y học đã thất bại trong việc tìm câu trả lời cho điều này suốt 2.600 năm; vốn dĩ ngay từ đầu đã không thể có một câu trả lời hoàn hảo. Và vì vậy, câu hỏi luôn chuyển sang một hướng khác: Bạn sẵn sàng đánh đổi điều gì?

Sụn sườn tự thân bắt đầu được sử dụng làm vật liệu ghép vào cuối những năm 1800. Gillies cũng đã chuyển xương sườn để tái tạo khuôn mặt trong Thế chiến thứ nhất.

Thế nhưng sụn sườn lại đi kèm với một vấn đề cố hữu: Hiện tượng cong vênh (warping).

Tại thời điểm ghép, bạn có thể gọt nó theo hình dáng mong muốn. Sau đó, theo thời gian, sụn lại cố gắng quay trở về hình dạng ban đầu của nó.

Người đầu tiên chỉ ra điều này là Gillies, vào năm 1920.

Nghĩa là đây đã là một vấn đề được biết đến trong hơn một trăm năm qua. Các đánh giá gần đây vẫn chỉ ra hiện tượng cong vênh là biến chứng phổ biến nhất của việc ghép sụn sườn tự thân.

Tôi thấy hiện tượng này thật thú vị.

Sụn là mô vốn đang thực hiện một nhiệm vụ khác tại vị trí cũ của nó. Nó từng gắn liền với xương sườn, nâng đỡ lồng ngực, rồi một ngày nọ nó bị cắt ra và đặt vào bên trong chiếc mũi.

Và theo thời gian, nó cố gắng quay trở lại hình dạng mà nó từng có.

Về mặt y khoa, đây là vấn đề sắp xếp của các sợi collagen và sức căng nội tại.

Thế nhưng mỗi khi nhìn thấy điều đó, tôi lại nghĩ rằng các mô dường như có một thứ gì đó giống như ký ức của riêng mình. Được đặt vào một nơi mới không có nghĩa là nó sẽ lập tức chấp nhận một vai trò mới ngay.

Vậy người ta đã làm gì để giải quyết vấn đề này

Cách xử lý vấn đề này chính là trục phát triển trung tâm của kỹ thuật sụn sườn.

Một hướng đi là thay đổi cách cắt gọt. Xu hướng cong vênh sẽ khác nhau tùy thuộc vào cách phân chia sụn. Đó là một cách tiếp cận thấu hiểu bản chất của mô và phối hợp thuận theo nó.

Hướng đi còn lại đã đảo ngược hoàn toàn suy nghĩ này. Thay vì dùng nguyên khối — hãy băm nhỏ nó.

Bản thân sụn băm nhỏ (diced cartilage) vốn là một khái niệm cũ, nhưng nó được biết đến rộng rãi khi Erol ở Thổ Nhĩ Kỳ công bố phương pháp bọc và ghép sụn vào năm 2000.

Sau đó, các nhà nghiên cứu tiếp tục tìm tòi các phương pháp giảm thiểu sự tiêu sụn bằng cách thay đổi vật liệu bọc.

Chính cách tiếp cận thứ hai này đã gây ấn tượng với tôi. Bởi vì đó là phương pháp không cố gắng khuất phục mô sụn, mà chấp nhận rằng mô sụn là thứ không thể khuất phục. Khi dùng nguyên khối, lực kéo nó trở về hình dạng ban đầu vẫn tiếp tục hoạt động. Khi chia nhỏ ra, lực đó sẽ bị phân tán.

Việc một thế kỷ thử nghiệm và sai sót dẫn đến kết quả không phải là kỹ thuật chế ngự mô sụn, mà là cách nương theo đặc tính tự nhiên của nó — tôi nghĩ đó là minh chứng cho thấy tiến bộ trong y học không phải lúc nào cũng mang hình hài của sự chinh phục.

Về quan niệm sai lầm rằng sụn sườn chỉ dành cho phẫu thuật sửa lại

Hãy để tôi đề cập đến một quan niệm khá phổ biến ở Hàn Quốc: sụn sườn là dành cho phẫu thuật sửa lại.

Rất dễ hiểu vì sao quan niệm này xuất hiện. Các ca phẫu thuật sửa lại thường thiếu mô sụn có thể sử dụng được, do đó những tình huống cần đến sụn sườn xuất hiện thường xuyên, và đó là lý do mọi người lần đầu tiên nghe về sụn sườn.

Nhưng tiêu chí không nằm ở chỗ đây là lần phẫu thuật thứ mấy. Tiêu chí nằm ở việc chiếc mũi đó cần bao nhiêu sự nâng đỡ cấu trúc. Có những ca phẫu thuật lần đầu dùng sụn sườn là hoàn toàn phù hợp, và cũng có những ca sửa lại mà việc dùng sụn sườn là không cần thiết.

Tuy nhiên, khi đề xuất sử dụng sụn sườn tự thân, có một điều tôi luôn nói trước tiên.

Phương pháp này cần thêm một đường rạch ở ngực.

Nghe có vẻ hiển nhiên, nhưng đây chính là bản chất của ca phẫu thuật. Bạn phải đánh đổi một phần sụn sườn để có được một chiếc mũi.

Sẽ còn lại một vết sẹo nhỏ, cần thời gian hồi phục và sẽ có đau đớn. Không có vật liệu nào chỉ toàn ưu điểm.

Vì vậy, sự đánh giá chỉ thu hẹp vào một điều duy nhất. Chiếc mũi này có ở trong tình trạng đáng để đánh đổi nhiều như vậy hay không?

Nếu cần thiết, tôi sẽ dùng. Nếu không cần, tôi sẽ không dùng. Đó là câu trả lời trọn vẹn nhất mà tôi có thể đưa ra cho một câu hỏi đã tồn tại suốt 2.600 năm qua.

Sushruta khi rạch trán, Tagliacozzi khi cố định cánh tay — chắc hẳn họ cũng đã đưa ra cùng một nhận định như vậy.

Liệu những gì người này nhận lại có lớn hơn những gì họ phải đánh đổi? Kỹ thuật đã trở nên tinh xảo hơn gấp bội; nhưng bản chất của quyết định này thì không hề thay đổi dù chỉ một chút.